Logo



Omeragic on the web

Datoteke i filovi


Folder

Ako cemo poceti od samog pocetka onda treba reci da je jedna datoteka ili direktorij zamisljen kao zbir fajlova razlicite namjene a koji u neku ruku predstavljaju istu skupinu ili pripadaju istom softwareu. S obzirom da se na tvrdom disku nalazi stotine hiljada fajlova razlicite namjene bilo je neophodno da se isti svrstaju po nekom logickom rasporedu sto olaksava preglednost ali i omogucava da imamo mogucnost cak i kreiranja fajlova sa istim imenom ako isti nisu pohranjeni u istu datoteku.

Datoteke su se koristile jos u vrijeme DOS-a i jos i onda su fajlovi bili svrstani u datoteke radi lakseg snalazenja i bolje preglednosti za same korisnike ali i za programere koji su se bavili razvojem softwarea. Datoteke su u principu iste i razlikuju se samo po imenima a imena se uglavnom daju na osnovu sadrzaja same datoteke. Ako je npr. u jednu datoteku pohranjen software ili svi fajlovi Microsoft Office onda je normalno da se i datoteka zove Microsoft Office.

Fajlovi su ustvari ti koji sadrze instrukcije za odvijanje procesa samog programa ili procese koji vode neku od hardwarskih jedinica. Naziv fajla se sastoji iz dva dijela i to iz imena i extenzije kako je zovemo. Sve prije tacke je ime a poslije tacke jeste extenzija fajla.


Osim ovih koje koristi uglavnom sistem ili operativni sistem imamo i fajlove koji predstavljaju jedan gotov produkt kao:

Veliki broj novih naziva se pojavljuje svakodnevno jer se stvaraju svakim danom nove i nove aplikacije i racunar time dobiva funkciju masine za sve i svasta. I ne samo to, svakim danom se otkrivaju i nove mogucnosti u komunikaciji, prenosu, sazimanju, zastiti i drugim segmentima informaticke tehnologije pa je i broj naziva fajlova time neogranicen.

Vazno je napomenuti da se svi navedeni fajlovi koriste na PC kompatibilnim racunarima dok MAC i Linux ima opet svoje nazive kojih ovdje necemo spominjati. Ima ipak fajlova koje je moguce ocitati i na Macintoshu i to je .pdf te svi fajlovi koje nadjemo na Internetu kao .htm, .html, .asp, .php i drugi.



Sazimanje podataka - kompresija


Sazimanje

Ubrzani razvoj racunara a u prvom redu ekspanzija interneta postavili su nove kriterije u prenosu podataka. Naime sve je vise potrebe za prenosom preko interneta multimedijalnih efekata a sve manje pisma, kao klasicnog medija komunikacije do prije samo nekoliko godina. Multimedijalni efekti kao slika, ton i pogotovo pokretne slike ili video zapisi su u binarnom kodu toliko veliki fajlovi da se fakticki u izvornom obliku nebi niti mogli prenijeti preko mreze. Mreza je u fizickom smislu, iako se radi o novim materijalima kao fiberopticki provodnici, ipak ogranicena u brzini prenosa radi toga sto postoje uvijek »uska grla«. Zato se pocelo tragati za novim rijesenjima. Jedan od nacina povecavanja brzine prenosa je i smanjivanje kolicine podataka koji se prenose uz uslov da to smanjenje kolicine ne utice na kakvocu ili kvalitet objekta.

Razvijena je metoda sazimanja ili komprimiranja /eng. Data Compression/ digitalnih podataka. Sazimanje podataka je postupak kodiranja podataka prije slanja i to na takav nacin da konacni rezultat kodiranja ima manje bita /bit je dio byte/ od originalnih podataka. Na prijemnoj strani se odvija obrnuti proces tj. dekodiranje podataka odnosno dovodjenje objekta u izvorno stanje. Buduci da se prenosi na taj nacin manje bitova mrezom postizu se vece brzine u prenosu.

Sazimanje podataka je u upotrebi od kraja 70 godina ali se tek sada pokusava normirati. U najnovije vrijeme smo svjedoci drasticnog sazimanja zapisa multimedije ito zvucnih zapisa tehnologijom MPEG Audio layer 3 cime se dobiju takozvani MP 3 fajlovi a koji su manji za 10 do 14 puta od ranije koristenih metoda. Iz iskustva znamo da je velicina jedne CD plocice bila 650 MB podataka ili 74 min. muzike. Primjenom nove tehnologije sazimanja jedna CD moze pohraniti cak do 15 sati muzike sto je dakako ogromna razlika.

Kod video zapisa u najnovije vrijeme imamo pojavu DVD-ROM-a o cemu smo malo pisali u proslom izdanju Ljiljana. Naime sklopovsku podrsku DVD-ROM-a cini elektronicka plocica zvana MPEG 2. To je ustvari tehnologija sazimanja audio zapisa koja se u otpremi i prijemu odvija na ovoj elektronickoj plocici. To opet omogucuje izuzetno kvalitetan prijem pokretnih slika brzine preko 25 slika u sec.

Dvije su uglavnom metode koje se primjenjuju kod sazimanja podataka. Jedna je takozvana nezaboravna metoda koja se uglavnom bazira na odstranjivanju podataka koji se ponavljaju te umjesto njih upisivanje koda kao naprimjer AAAAAAAAAA se moze napisati i kao 10A. Ovakvim sazimanjem se postize odredjeno smanjivanje podataka ali je to nedovoljno je su i ponavljanja podataka u jednom dokumentu relativno rijetka. Nekoliko naucnika je razvilo nekoliko razlicitih postupaka ovog metoda sazimanja kao Huffman u pocetku i kasnije Lempel-Ziv. Proizvedeno je i nekoliko programa za sazimanje kao ARJ, LHARC, PAK, ZOO, PKZIP, od kojih je nama PKZIP najpoznatiji, koji koriste nezaboravnu metodu sazimanja podataka. Ova metoda moze sazeti podatak od 10% do 50%. Primjenjuje se uglavnom kod sazimanja podataka koji nesmiju izgubiti nista od svoje izvornosti kao tekstualni ili brojcani podaci.

Medjutim nije takav slucaj kod drugih tipova podataka klao slika, ton i pogotovo pokretne slike ili video zapis. Kod sazimanja ovog oblika podataka velike rezultate je dala takozvana zaboravna metoda. O cemu se zapravo radi. Poznato je da je racunar u mogucnosti obraditi naprimjer 16,7 miliona boja ili ako hocete 224 . Kada se radi o ispisivanju slike ili nekog video zapisa to je strahovito mnogo podataka koji istina je daju kvalitet ali uslijed nesavrsenosti ljudskog oka necemo niti primjetiti ako se ta slika obradi sa recimo 256 boja. Tako ce naprimjer ljudsko oko tesko primjeniti neku promjenu na jednoj zaslonskoj tacki monitora rezolucije naprimjer 800 x 600. Posebnim algoritmima moguce je sazeti sliku ispustanjem odredjenih podataka iz slike a da se pri tome ne narusi znacajnije vizuelni dojam za gledaoca. Zato su takve postupke nazvali zaboravnim postupcima.

Dvije najpoznatije norme za zaboravne postupke sazimanja su JPEG, kratica od Joint Photographic Expert Group. Ova norma se koristi za sazimanje pojedinacnih slika i druga MPEG od Motion Pictures Expert Group za sazimanje pokretnih slika. Kod sazimanja pokretnih slika veoma je bitna i brzina sazimanja koja mora biti veca od 25 slika u sekundi.



Windows Operativni sistem


Windows

Operativni sistem mozemo podijeliti u tri dijela i to:

Jezgro ili srce operativnog sistema koje kontrolise i prerasporedjuje dostupne resurse racunara kao RAM memoriju i disk racunara te upravlja procesorom i dijeli njegove resurse na programe koji su u radnoj memoriji. Jezgro operativnog sustema vodi takodjer racuna da se izbjegnu svi moguci konflikti u racunaru izmedju ralicitih sklopova Hardvera.

Korisnicki dio operativnog sistema sa svim aplikacijama kao aplikacijama za obradu teksta, grafike, sistemskim aplikacijama kao programima za kontrolisanje i odrzavanje sistema ali i takve kao igrice na racunaru i tako dalje.

Sistemska biblioteka koja se sastoji od sistemskih filova koji predstavljaju instrukcije za vise programa i koriste se od strane vise programa i onih koji se tek instaliraju na racunar.

Operativni sistem DOS /Disc Operating System/ se razvijao do verzije 6.22. Njegovo razvijanje zapocelo je 1980 i razvijale su se uporedo dvije verzije DOS. Jedan po imenu PC-DOS koju je razvijao IBM i drugu MS-DOS koju razvija Microsoft. To nije bio graficki operativni sistem nego su se komande unosile tekstualno.

Operativni sistem Windows 3.x jeste prvi graficki operativni sistem i prvi sistem koji ima podrsku za mrezu u verziji Windows 3.11. Razvijen je 1990 i zamisljen je da se instalise na racunarima sa DOS platformom kao graficka nadgradnja. Poslednja verzija Windows-a 3.11 lansirana je 1993.

Operativni sistemi Windows 9.x familije dosli su polovinom 90-tih godina i zadrzali se prilicno dugo. Svi su takozvane home verzije sto ce reci da nisu imali podrsku za mreze ili bolje reci mogli su se upotrebljavati i u mrezi ali nisu klasirani kao mrezni sistemi radi niskog stupnja sigurnosti podataka, zajednickog korisnickog interfejsa, disk formata FAT koji nije imao zastitu na nivou fajla itd. Poznamo tri verzije gore spomenutog operativnog sistema i to Windows 95, Windows 98 i Windows Milenium.
Uporedo sa generacijom Windows-a 9.x razvijao se i pravi mrezni sistem pod nazivom Windows NT. Windovs NT se razvija kao klient operativni sistem ali i kao Server operativni sistem. Ima podrsku za NTFS file sistem i sigurnosnu zastitu na nivou fila.

Pocektom novog vijeka dolazi nam i nova generacija operativnih sistema koji predstavljaju vidan korak naprijed u razvoju software-a. To je generacija Windows-a 2000, kao server i kao klijent operativni sistem. Veoma stabilan i pouzdan operativni sistem koji se zadrzao u upotrebi nekoliko godina i vjerovatno jos uvijek se moze naci poneki server te stare generacije.

Novija generacija operativnih sistema pocinje Windows-om XP. Napravljen je u vise verzija i to za kucnu upotrebu Windows home, za mreze Windows Profesional kao klient program i Windows Media Center kao kucni media centar.
U isto vrijeme se na strani servera razvija Windows server 2003 koji uvodi nove standarde u razvoju platformi servera.

Najnovija generacija jeste Windows Vista koja nije pobrala toliko pohvala kao windows XP na primjer iz jednostavnog razloga sto je prezahtijevna i sami prelazak na windows vistu zahtijeva prevelika ulaganja u masinski park. Zato Microsoft vec dva puta odlaze potpuno povlacenje Windows-a XP.

Windows 7 kao nasljednik Windowsa XP jeste veoma pouzdan operativni sistem i sto se tice korisnickog interfacea je lagan i flexibilan te je jako popularan kod korisnika sirom svijeta. On kao i svi ostali operativni sistemi u poslednje vrijeme su mrezni klijenti ili operativni sistemi za podrsku mrezi. Mrezne klijente smatramo one operativne sisteme koji se mogu prikljuciti na neki Active Direktory /AD kao klijent i kao takav preuzeti upravljanje od strane servera sto se tice sigurnosti, tretiranje korisnickih profila, tretiranje datoteka i filova, podjela resursa i tako dalje. Kao i svi operativni sistemi mnogo puta je krpljen odredjenim zakrpama od strane proizvodjaca bilo da se radi o sifurnosnim zakrpama ili otklanjanju odredjenih manjkavosti uocenih njegovim koristenjem.

Windows 8 i 8.1 su neslavno prosli, zapravo pojavili su se nekako u krizno vrijeme kad se u isto vrijeme poceli koristiti tableti i nekako u to vrijeme se pojavio i jako popularan operagivni sistem Android od strane Googla. Sta se u stvari desilo? Apple je izbacio svoj poznati tablet iPad bas u to vrijeme kad se pojavio Windows 8 i malo kasnije njegov nasljednik Windows 8.1. Google je izbacio Android kao potpuno novi operativni sistem koji je imao podrsku kako za mobilne telefone tako i za tablete i Microsoft je ostao bez odgovora jer njegovi operativni sistemi se nisu mogli koristiti na mobilnim uredjajima. Njegov zadatak je bio da nadje brzi odgovor na te izazove i kreira Windows mobile te preuzima Nokiu kao proizvodjaca mobilnih uredjaja ali i ubrzano radi na novom operativnom sistemu koji ce se moci koristiti kako na racunarima tako i na mobilnim uredjajima.Odgovor je bio:

Windows 10 jeste operativni sistem ili mozemo reci univerzalni operativni sistem koji ima mreznu podrsku ali moze se i koristiti na svim mobilnim uredjajima sa istim korisnickim interfaceom. Ovdje se nemoze reci da je sistem nesto previse prihvacen od strane proizvodjaca mobilnih uredjaja jer primat i dalje drze iOS kod Applea i Android kod vecine ostalih ali kad se radi o racunarima onda je svakako veoma zastupljen. Najveci konkurent kad se tice racunara mu je Apple sa svojim iOS operativnim sistemom.



Drugi ili ostali operativni sistemi


Ostali

Vise je proizvodjaca i vise operativnih sistema danas u svijetu. Osim Windows-a koji jeste daleko najveci poznati su jos Linux u vise varijanti te Unix sa takodjer vise varijanti i Macintosh sa operativnim sistemima MacOS.

Operativne sisteme razlikujemo kako po namjeni kao operativni sistemi servera i operativni sistemi za potrebe klient racunara tako i po nacinu izrade. Kad kazem nacinu izrade mislim prije svega na sisteme koji su radjeni kao konceptni sto je Windows, Unix, DOS ali i sistemima koji su napravljeni kao open source sistemi kao Linux na primjer.

Kad govorimo o operativnom sistemu kao serveru onda ponovo mozemo reci da primat ima Windows sa svojim poznatim operativnim sistemima Windows 2000 server, Windows 2003 server, Windows 2008 server, Windows 2012 server, Windoes 2016 server. Kad kazem windows je najzastupljeniji kao server mislim na server kao AD server u prvom redu dok je recimo Linux jako puno zastupljen kao Web server i E-mail server. Smatra se cak da je Linux kao Web server ili Apache server zastupljeniji na mrezi cak i od Windows-a. Isto je tako vjerovatno kod Linuxa kao E-mail servera.

Necu vas opterecavati vise sa operativnim sistemima i mislim da je bolje da se fokusiramo na druge teme a ima ih puno. Budite s nama.



Virusi i zastita


Virusi

Virusi ili kako ih nazvati na bosanskom, negdje sam cuo programski nametljivci, neznam uostalom nije posebno bitno. Koristicemo termin virus radi toga sto je to izvorni naziv na eng. jeziku. Naziv je dosao otuda sto je to u biti nesto slicno epidemiji koja se prenosi sa racunara na racunar. Zato se i koriste nazivi zaraza ili infekcija i u podrucju racunara. Medjutim, interesantno je pitanje, sta je to zaista virus?

Virus je u stvarnosti program i to posebna vrsta programa napravljena sa namjerom da osteti ili onesposobi neki drugi program ili podatke na racunaru. Viruse prave uglavnom veoma sposobni programeri kako bi dokazali svoje poznavanje gradje racunara. Istorija virusa stara je koliko je staro i poznavanje racunara odnosno software. Do sada je poznato nekoliko hiljada raznih virusa ali se operise podatkom da kruzi trenutno oko 500 virusa koji mogu napraviti stetu na racunaru.

Racunar se moze inficirati na razne nacine sto uglavnom zavisi od toga jeli racunar prikljucen na neku mrezu ili nije. Ako racunar ne radi u mrezi odnosno nije povezan sa internetom onda je jedina mogucnost njegove zaraze preko disketa ili instalacijom raznih programa sumljiva porijekla. Medjutim ako je racunar povezan sa mrezom, mogucnosti inficiranja su daleko vece. Sirenjem interneta normalno je da svaki dan sve vise ljudi dolazi u poziciju da na razne nacine uticu na mrezu pa i na sigurnost u mrezi. Danas je, slobodno to mozemo reci, internet veoma nesigurno podrucje.

Vecina virusa poznatih danas ima mogucnost, sto je najgore, samokopiranja tako da se podrucje njihovog djelovanja svakim danom sve vise siri. Virus nemozemo otkriti u racunaru, zato je borba protiv njega veoma teska. Mi samo mozemo primjetiti da nam svakim danom sve vise programa otkazuje poslusnost. Ne moze ga otkriti niti antivirus program, iako ga imamo instalisanog, ako je virus novijeg datuma pa ga antivirus ne moze prepoznati.

Najveca opasnost od infekcije je koristenje E-mail. Naime virus se ne moze napraviti i inficirati neki racunar samim prijemom elektronicke poste nego se virus moze dobiti samo kao prilozeni fajl /attachment/.

Po nacinu djelovanja viruse mozemo podijeliti uglavnom u tri grupe ito:

Preventivna borba protiv virusa se sastoji u tome da:

Ovdje valja napomenuti da virus inficira racunar tek onda ako pokrenemo program u kome se virus nalazi ili otvorimo fajl koji u sebi zapravo sadrzi virus. Upravo radi toga ne pokrecimo fajlove koje smo dobili preko E-mail od nepoznatih ili od poznatih ako znamo da nam oni nisu poslali doticni fajl.

Ako smo vec inficirani i to pouzdano znamo onda nasa borba protiv virusa ovisi o tome koji od tipova virusa nas je napao. Ako racunar uopste nemozemo podignuti znaci da se radi o virusu u Boot sektoru. Jedina mogucnost podizanja sistema u tom slucaju je ako imamo cistu startnu disketu. Najcesce je jedini lijek za ovu vrstu virusa formatiranje tvrdog diska i reinstalacija operativnog sistema.

Ostale vrste virusa mozemo lokalizirati i odstraniti ako koristimo neki od antivirus programa. Iskusniji korisnici racunara mogu virus ocistiti tako da izbace njegove fajlove iz registra operativnog sistema ako se radi o programskim virusima ili izbacivanjem te ponovnom instalacijom ako se radi o macro virusu.


To top
© Copyright 2018 - All Rights Reserved - Powered by Alome DC